Những quy định về thời hiệu, chứng cứ trong dự thảo sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự đã được những người làm công việc chuyên môn thực tế phân tích, mổ xẻ khá kỹ ở hội thảo do Ủy ban Tư pháp của Quốc hội vừa tổ chức.
Bỏ hẳn quy định về thời hiệu khởi kiện?
Dự thảo sửa đổi theo hướng bỏ hẳn quy định về thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu theo Điều 159 Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành. Về chuyện này, có người phản đối vì sợ ảnh hưởng lớn tới việc giải quyết án mà xưa nay các tòa vẫn quen áp dụng nhưng nhiều ý kiến khác lại bảo bỏ là đúng.
Tòa không có quyền từ chối giải quyết?
Quyền Chánh án Tòa án nhân dân (TAND) TP Hải Phòng Lê Khắc Hạnh dẫn chứng trường hợp yêu cầu tuyên bố một người đã chết hoặc mất tích để phân tích rằng không thể tính thời hiệu được. Theo ông, có những trường hợp đương sự vì lý do nào đó mà gián đoạn thông tin với thân nhân một vài năm. Nếu tòa căn cứ vào yêu cầu của một bên rồi tuyên bố họ mất tích sau một năm tìm kiếm thì rất dễ bị “hố”.
Thực tế đã có nhiều người sau khi tòa tuyên bố mất tích lại trở về sinh sống bình thường. Khi ấy, không chỉ tòa khó “gỡ” về mặt tố tụng mà xét về tình cảm, đạo đức xã hội cũng khó ăn khó nói vì gia đình người bị tuyên bố mất tích luôn có tâm lý ngóng chờ tin tức người thân. Chưa kể, quyền lợi của các bên liên quan đều có thể bị ảnh hưởng.
Trưởng phòng Pháp luật dân sự Vụ Pháp luật dân sự-kinh tế (Bộ Tư pháp) Nguyễn Hồng Hải nhận xét quy định thời hiệu trong luật hiện hành mang nặng tính chất từ chối giải quyết vụ việc. Hậu quả của việc tòa không nhận đơn kiện của người dân có thể thúc đẩy hoạt động đòi nợ thuê trong xã hội tăng nhanh. Vì thế, việc bỏ tất cả các quy định về thời hiệu như dự thảo là hợp lý.
“Chúng ta phải thừa nhận nguyên tắc tòa án không có quyền từ chối giải quyết vụ việc dân sự với lý do hết thời hiệu yêu cầu. Ở nước ngoài quy định thời hiệu là để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự chứ không phải để tòa từ chối giải quyết như ở ta” - ông Hải nhấn mạnh.
Giúp dân thu thập, xác minh chứng cứ
Theo Phó Chánh án TAND Tối cao Từ Văn Nhũ, khi đương sự đề nghị cơ quan, tổ chức đang lưu giữ chứng cứ xác nhận sự việc, sự kiện pháp lý thì thường bị từ chối bằng miệng. Vì thế, họ không có gì chứng minh với tòa về việc không thu thập được chứng cứ của mình. Do đó, cần phải sửa luật theo hướng là chỉ cần đương sự có yêu cầu thì tòa sẽ thu thập và xác minh chứng cứ giúp họ.
Ủng hộ quan điểm này, ông Lê Khắc Hạnh phân tích: Luật hiện hành không cho phép thẩm phán chủ động thu thập chứng cứ nên nếu thẩm phán tự tiện làm là vi phạm tố tụng nghiêm trọng. Trong khi đó, việc thu thập và đánh giá chứng cứ đòi hỏi phải có thời gian mà tòa chờ cho đến khi đương sự không thể tự thu thập được mới đứng ra yêu cầu là quá chậm. Để rút ngắn quá trình giải quyết án thì cần thiết phải cho thẩm phán quyền chủ động thu thập chứng cứ hơn nữa
Nên hay giữ thời hiệu khởi kiện
Nhiều ý kiến cho rằng cần giữ thời hiệu nhưng phải nới rộng thêm thời gian. Không quy định thời hiệu đối với các vụ kiện tranh chấp liên quan đến quyền về nhân thân và quyền về sở hữu.
Một số chuyên gia pháp luật cho rằng quy định về thời hiệu khởi kiện dân sự như hiện nay là hơi ngắn. Tuy nhiên, nếu quy định bỏ hẳn thời hiệu khởi kiện thì không nên.
Kéo dài thêm thời hiệu
Theo ông Nguyễn Văn Trí, Phó Chánh án TAND quận Tân Bình (TP.HCM), nếu bỏ hẳn thời hiệu thì sẽ rất khó cho tòa. Chẳng hạn, có trường hợp sau 20 năm người dân mới khởi kiện và nhờ tòa thu thập chứng cứ. Lúc này tòa sẽ rất mệt mỏi. Ngoài ra, chắc chắn một điều là khối lượng công việc của tòa sẽ nhiều hơn. Điều này cũng đồng nghĩa với việc án tồn đọng kéo dài nhiều năm mà không biết khi nào sẽ xử xong.
“Chỉ cần kéo dài thêm thời hiệu khởi kiện đối với một số vụ án từ hai năm như hiện nay lên khoảng 5-10 năm để đảm bảo quyền lợi cho dân là ổn” - ông Trí chia sẻ.
Đồng tình với quan điểm trên, luật sư góp ý (Đoàn Luật sư TP.HCM) cũng cho rằng thời hiệu khởi kiện hiện nay là quá ngắn. Chính vì thời hiệu ngắn mà trong một số trường hợp vì người dân không hiểu biết pháp luật đã bị tước mất quyền lợi của mình. Ngoài ra, pháp luật cũng làm ảnh hưởng đến phong tục tập quán của dân ta. Ví dụ, ông A cho bạn mượn tiền. Đến hạn nhưng bạn không có tiền trả thì ông A có thể kéo dài thời gian trả nợ cho bạn mà không sợ hết thời hiệu khởi kiện. Ngược lại, sợ hết thời hiệu khởi kiện ông A đành phải khởi kiện bạn. Như vậy, vô hình trung pháp luật làm mất đi tình bạn của hai người.
Theo luật sư đó góp ý thêm, nếu bỏ hẳn thời hiệu khởi kiện thì sẽ nảy sinh một số vấn đề bất cập trong thu thập chứng cứ… Cần thiết phải kéo dài thời hiệu khởi kiện lên khoảng 20 năm.
Theo Phapluattp.vn
