'Chạy' theo điều tra viên để được gặp thân chủ trong trại giam; bị khống chế thời gian tiếp xúc; gặp khó khăn khi làm thủ tục cấp chứng nhận bào chữa... đó là những bức xúc mà giới luật sư Hà Nội lâu nay thường than phiền.

Theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, trong thời hạn 3 ngày, cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án phải cấp giấy chứng nhận cho người bào chữa. Nhưng trên thực tế thường đã không diễn ra như vậy.

"Đa số các trường hợp không được cấp giấy chứng nhân bào chữa đúng thời hạn 3 ngày, cá biệt có khi kéo dài hơn một năm", một luật sư đánh giá như vậy.

Luật sư khác cũng cho rằng : Rất ít trường hợp luật sư được cấp giấy chứng nhận bào chữa đúng thời hạn. Trong khi việc này có ý nghĩa rất quan trọng với bị can, bị cáo, vì họ đang cần có người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Thậm chí có vị luật sư với thâm niên lâu năm trong nghề, nhận xét: không ít trường hợp, giấy chứng nhận người bào chữa được cơ quan điều tra sử dụng như một "công cụ" để hạn chế luật sư tham gia tố tụng. Lý do được đưa ra cho cho việc này thường là bưu điện chuyển đến chậm (nếu gửi qua bưu điện) hoặc người có thẩm quyền cấp giấy đi công tác vắng...

Hay lý do khác "tế nhị" hơn cho việc trì hoãn, kéo dài thời gian cấp giấy chứng nhận bào chữa, được một số luật sư nêu lên, đó là việc họ được điều tra viên thông báo "bị can từ chối, không mời luật sư". Trong khi đó các luật sư này cho rằng họ có đủ căn cứ xác định bị can thật sự muốn mời luật sư bảo chữa cho mình.

Cá biệt, có luật sư nghi ngờ rằng người bị tạm giam có khi còn bị tác động bởi cán bộ có thẩm quyền để từ chối luật sư.

Tuy nhiên, trong trường hợp nhận được giấy chứng nhận bào chữa thì việc tiếp cận thân chủ cũng chưa hẳn sẽ thuận buồm xuôi gió. Có những vụ án dù đã được cấp giấy chứng nhận bào chữa nhưng luật sư vẫn không được vào trại tạm giam để gặp thân chủ vì người tiến hành tố tụng (đặc biệt là điều tra viên) luôn tìm mọi lý do để né tránh không đi cùng. Mà trong thời gian điều tra, nếu không có điều tra viên đi cùng, Ban giám thị trại tạm giam không cho phép luật sư vào gặp thân chủ.

Một luật sư khác: "Có lần, tôi làm thủ tục đi cùng một điều tra viên vào trại tạm giam, có mặt tại buổi lấy lời khai thân chủ của mình. Anh ta hẹn tôi 8giờ sáng có mặt tại cửa phòng làm việc. 7giờ 30phút tôi đã tới, nhưng tìm khắp nơi không thấy điều tra viên này. Vào đến trại, tôi mới phát hiện điều tra viên đó đã tiến hành lấy lời khai bị can". Vị luật sư này cho rằng, đó là cách "vô hiệu hóa" luật sư.

Thông thường việc trực tiếp đến trại giam để gặp đương sự là việc làm khó khăn và rất ít trường hợp thực hiện được. Gặp được bị can đang bị tạm giam đã hiếm, nhưng nếu được thì bao giờ cũng đều có mặt điều tra viên ngồi cạnh để giám sát. Theo giới luật sư, hiện số người được cơ quan điều tra đồng ý cho tham gia ngay từ giai đoạn điều tra trong những vụ án lớn là rất hiếm. Nếu vụ án ít phức tạp, tính chất đơn giản, việc này dễ dàng hơn. Còn ở những vụ án phức tạp có khi phải chờ đến một năm sau khi làm thủ tục đăng ký với cơ quan điều tra, luật sư của bị can mới được cấp giấy chứng nhận bào chữa. Lúc này, vụ án đã xong giai đoạn điều tra và chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát để ra cáo trạng truy tố. Khi có được giấy chứng nhận bào chữa, tới viện kiểm sát đề nghị được tiếp cận hồ sơ nhưng luật sư đã bị từ chối với lý do kiểm sát viên đang đọc.

Không ít luật sư cho rằng nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên là bởi một số cán bộ còn mang tư tưởng cũ, không muốn người bào chữa có mặt trong hoạt động điều tra vì sợ rằng sẽ bị gây cản trở, khó khăn. Hoặc nếu có được gặp bị can, bị cáo thì luật sư luôn bị hạn chế về thời gian và chỉ được gặp riêng đương sự một giờ trong một lần gặp...

Những khó khăn về thủ tục tố tụng đã được nhiều luật sư nêu ra tại cuộc toạ đàm gần đây với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng để Thủ tướng có chỉ đạo khắc phục tình trạng này. Thủ tướng cho biết: "Từ khi điều hành Chính phủ, nhất là từ khi làm Trưởng ban Chỉ đạo Phòng chống tham nhũng tôi đã nghe nhiều ý kiến về việc này. Trong khi quy định Pháp luật chưa được sửa đổi (Luật Tố tụng hình sự) thì nên xây dựng quy chế trên tinh thần phối hợp giữa Liên đoàn Luật sư, Bộ Tư pháp, VKS, Tòa án để phát huy được vai trò của luật sư trong hoạt động tranh tụng đảm bảo quyền lợi ích của công dân, cũng đảm bảo quyền lợi ích của nhà nước, đảm bảo công tác điều tra vụ án. Tôi tin rằng với sự nhiệt tình phối hợp giữa các cơ quan thì việc này sẽ được làm tốt". Thủ tướng nhắc Bộ Tư pháp xây dựng quy chế này trình Chính phủ và biến quy chế vào hoạt động thực tiễn nhằm phát huy vai trò của luật sư.

Luật Thái An tổng hợp